บทที่ ๔ ปัจฉิมโพธิกาล

บทที่ ๔: ปัจฉิมโพธิกาล (ช่วงสุดท้ายของพระชนม์ชีพ)

๑. ทรงรับป่าอัมพปาลีเป็นอารามสุดท้าย

ทรงรับถวายสวนมะม่วง (อัมพวัน) ของ **นางอัมพปาลี** ซึ่งเป็นนางคณิกาผู้เลื่อมใส ก่อนเสด็จไปยังกรุงกุสินารา

๒. ทรงปลงอายุสังขาร

ทรงปลงพระชนมายุสังขาร ที่ **ปาวาลเจดีย์** ทรงกำหนดว่าอีก ๓ เดือนข้างหน้าจะปรินิพพาน

๓. เสด็จไปป่ามหาวัน

ทรงประทับอยู่ที่ป่ามหาวันใกล้กับกรุงกุสินารา ทรงรับ **ปัจฉิมบิณฑบาต** (อาหารมื้อสุดท้าย) คือ **สุกรมัททวะ** (เชื่อว่าเป็นเนื้อสุกรที่อ่อนนุ่ม หรือเห็ดชนิดหนึ่ง) จาก **นายจุนทะ** (บุตรช่างทอง)

๔. นายจุนทะถวายปัจฉิมบิณฑบาต

พระพุทธเจ้าทรงฉันภัตตาหารที่นายจุนทะถวาย แล้วทรงกำชับให้ทิ้งอาหารที่เหลือไว้ และห้ามให้ผู้อื่นฉัน

๕. เสด็จไปกรุงกุสินารา

ทรงพระดำเนินไปยังสาลวโนทยาน (ป่าไม้สาละ) เมืองกุสินารา ระหว่างทางทรงแสดงธรรมโปรด **ปุกกุสะมัลลบุตร** ผู้เป็นศิษย์ของอาฬารดาบสและอุทกดาบส

๖. บรรทมอนุฏฐานไสยา

ทรงบรรทมสีหไสยาสน์ (นอนตะแคงขวา) ระหว่างต้นสาละคู่ ณ สาลวโนทยาน ทรงเรียกว่า **อนุฏฐานไสยา** (การนอนที่ไม่ลุกขึ้นอีก)

๗. วิธีปฏิบัติต่อพระพุทธสรีระ

ทรงตอบคำถาม **พระอานนท์** เกี่ยวกับวิธีปฏิบัติต่อพระพุทธสรีระว่า ให้ปฏิบัติต่อพระองค์เหมือนที่ปฏิบัติต่อพระเจ้าจักรพรรดิ

๘. ประทานพระโอวาทแก่พระอานนท์

ทรงอนุญาตให้พระอานนท์และภิกษุสงฆ์ใช้ **พระธรรม** และ **พระวินัย** ที่ทรงแสดงแล้ว เป็น **ศาสดาแทนพระองค์** (แทนพุทธสรีระ) เมื่อพระองค์ปรินิพพานแล้ว

๙. ตรัสถึงกรุงกุสินารา

ทรงกล่าวถึงความสำคัญของกรุงกุสินาราว่า เป็นสถานที่เหมาะสมแก่การปรินิพพาน

๑๐. ทรงโปรดสุภัททปริพาชก

**สุภัททปริพาชก** เป็นบุคคลสุดท้ายที่พระพุทธเจ้าทรงประทานธรรมให้ฟังจนบรรลุอรหัตตผล (ปัจฉิมสาวก)

๑๑. ประทานพระโอวาทแก่ภิกษุสงฆ์

ปัจฉิมโอวาท: "หนฺท ทานิ ภิกฺขเว อามนฺตยามิ โว วยธมฺมา สงฺขารา อปฺปมาเทน สมฺปาเทถ" (ดูกรภิกษุทั้งหลาย! บัดนี้ เราขอเตือนพวกเธอว่า สังขารทั้งหลายมีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา ขอพวกเธอจงทำความไม่ประมาทให้ถึงพร้อมเถิด)

๑๒. ปรินิพพาน

ทรงดับขันธปรินิพพานในท่ามกลางต้นสาละคู่ ในราตรีวันเพ็ญเดือน ๖ ณ สาลวโนทยาน เมืองกุสินารา